Doğadaki bitkilerin bir bölümü günlük beslenmeye uygunken, bir bölümü de bitkisel çay, geleneksel karışım, ek besin ve bitkisel bazlı kullanımlar için tercih edilmektedir. Bu doğrultuda kullanılacak bitkiler kendi aralarında çeşitli kategorilere ayrılır ve faydaları türlerine göre değişiklik gösterir.
Bitkilerin bitkiler, hayvanlar ve insanlar üzerindeki etkileri birbirinden farklıdır. Bir bitki beslenmede önemli bir yere sahipken, başka bir varlığa yan etki gösterebilir, zehirleyebilir veya ölümcül sonuçlar doğurabilir. Aynı bitki hayvana zarar vermezken insana zarar verebilir ya da tam tersi geçerlidir. Bu nedenle "insana zarar vermiyorsa hayvana da vermez" düşüncesi kesinlikle doğru değildir.
Bitkilerin ve Besinlerin Etkisini Belirleyen Temel Faktörler:
-
Coğrafi ve Kültürel Uyum: Kullanılacak coğrafyada/bölgede yaşayan kişilerin geleneksel beslenme alışkanlıkları, iklim ve çevre koşulları bitkilerin vücuttaki etkisini doğrudan değiştirir.
-
Kişisel Parametreler: Cinsiyet, yaş, kilo, metabolizma direnci, kan yapısı, alerjik reaksiyonlar, besin toleransı ve bedendeki maddelerin (karbonhidrat, protein, vitamin, mineral vb.) işleniş düzeyi kişiden kişiye farklılık gösterir. Kalıtsal (genetik) aktarım ve çevresel faktörler de bu süreci etkiler.
Baharatların Gücü ve Doğru Kullanım Ölçüsü Baharat olarak kullanılan bitkilerin çoğu etkilidir ve birçoğu geleneksel tariflerde yoğun olarak yer alır. Bu nedenle baharat kategorisindeki ürünler daima kararında ve ölçülü kullanılmalıdır.
Baharat bileşikleri bazen çok güçlü fizyolojik etkiler gösterebilir. Çay, karışım veya ek besin yapılırken bitkilerin özellikleri ve birbirleriyle etkileşimleri çok iyi bilinmeli, dozaj titizlikle ayarlanmalıdır. Karışımlar daima taze yapılmalı, kullanım koşullarına uygun korunmalıdır. Doğal karışımların raf ömrü genellikle kısadır.
Geleneksel Bilgi ve Alerji Hassasiyeti Bitkisel çay veya ek besinler yapılırken, aile büyüklerinden intikal eden ve geleneksel olarak faydası bilinen bitki ve baharatları tercih etmek en güvenli yoldur. Ailenizde bir bireyin belirli bir bitkiye duyarlılığı varsa, sizde de olma ihtimali yüksektir; bu nedenle yeni bir ürünü denerken bedeninizdeki etkisini dikkatle gözlemlemelisiniz.
Baharatların sebze veya meyve gibi olmadığını, bazen çok küçük miktarların bile hassas bedenelre zarar verebileceğini unutmayın. Birçok olumsuz deneyimin kökeninde, bitkiye dair yetersiz veya yanlış bilgi ile yanlış dozlama yatmaktadır. Kaldı ki, ileri derecede alerjisi olan kişilerde sıradan bir besin (örneğin bir adet çilek bile) yaşamı tehdit eden durumlara yol açabilir.
Bitkisel çay, karışım ve ek besin hazırlığı yaparken;
-
Yetişkin, çocuk ve bebek dozlarını,
-
Cinsiyet, yaş ve kilo uyumunu,
-
Bölgesel ve iklimsel faktörleri mutlaka göz önünde bulundurmalı; kullanacağınız bitkinin üzerinizdeki neler olabileceğini iyice araştırıp öğrenmelisiniz.
Örnekler ve İstisnalar: Zeytin, bal veya kuruyemişler son derece faydalı besinlerdir. Ancak; alerjisi olan kişilerde aynı olumlu etkiden söz etmek mümkün değildir. Örneğin balın faydalarını bilmeyen yoktur; ancak bal, özellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda önemli alerjik riskler barındırabilir ve hatta bebeklerde ölüme varabilen alerjik şoklara yol açabilir. Bu nedenle bebeklere ve çocuklara bakan aile büyükleri, "Çocukluk Çağı Alerjileri" konusunda son derece bilinçli olmalıdır.
Bitki ve baharat temelli ürünler tedarik edilirken kaynaklar çok iyi araştırılmalıdır. Piyasada standartlara uygun olmayan, güvenilirliği belirsiz üretimler yer alabildiğinden, kişisel sağlık dengenizi korumak adına yalnızca uzman kontrolünde ve güvenilir yerlerden temin edilen geleneksel yöntemleri tercih etmeniz önerilir.