İçerisinde ; Pro A (Beta Karoten), A (Retinol), B2 (Riboflavin), B5 (Pantotenik asit), B6 (Piridoksin), B7 (Biotin /H vitamini), B9 (Folat / folik asit), B 10 (PABA), B 11 (folik asit alt grubu), B12 (Kobalamin), C (Askorbik asit) E (Tokoferol), K1 (Filokinon), K2 (Menakinon), P (Flavonoid grubu) vitamini, Omega 3, 6, 9, manganez, kalsiyum, potasyum, sodyum, magnezyum, demir, bakır, silisyum, fosfor, kafeik asit (Caffeic acid phenethyl ester - CAPE), tein, teobromin, birçok amino asit, diğer mineral ve bileşik bulunan Anne sütüne yakın besin değerine sahip Dünya’nın en besleyici bitkisinden biridir. Dünya genelinde yaygın olarak yetişir.
Günde ortalama 2-3 adet orta boy salatalık yemek bedeni baştan aşağı onarılmasına katkı sağlar. Salatalık ; yeşil bitkilerle uyumlu olmasına rağmen salatalıktan yüksek oranda yararlanabilmek için öğün arası, yanında başka bir şey olmaksızın yemek en sağlıklısıdır.
Domates ile birlikte salatası yapıldığında ; domates içinde çokça bulunan koenzim Q10 ile salatalık içinde çokça bulunan B7 (Biotin) birbirleriyle ters etkileşime neden olduğundan bu iki vitaminin oranı oldukça azalır.
Salatalıkta yoğun şekilde kafeik asit bulunur. Bu asit ; arıların bal ve propolis yapımında kullandıkları bir enzim türüdür. Arılar bu enzimi çeşitli bitkinin sap, gövde, çiçek ve tomurcuğundan alırlar. Bu enzim olmazsa arı sağlıklı bal üretemez! Bal kovanının antimikrobiyal, antibakteriyel, antiviral olarak temizlenmesi, bal petek hücresinin sağlıklı olması ve arının yaşamını sağlıklı şekilde devam ettirmesinde etkili bir bileşik enzimdir. Antiinflamatuvar, antioksidan ve antineoplastik bileşiği sayesinde insan ve bazı hayvanların sağlığı (ileride Evcimen Beslenmesi – TÖMKARNİÇE’de paylaşacağım) üzerinde salatalık oldukça etkilidir.
Tüm bağışıklık olmak üzere ; sağlıklı hücre yapımı, kan yapımı ve temizlenmesi, kanın dolaşımı, özellikle kalp ve beyin sinir hücrelerinin sağlığı, sindirim ve boşaltım sistemi, kas, kemik, göz, saç ve ten sağlığı olmak üzere tüm bedene çok yararlıdır.
Beyin kanseri, böbrek kanseri başta olmak üzere tüm kanser çeşidinin önlenmesinde ya da rahatsızlığın azaltılmasında önemli rol oynar.
Alzheimer, parkinson, demans, SMA (Spinal Musküler Atrofi), epilepsi, MS, kas distrofisi, … gibi tüm beyin, beyin ve kalp sinir dokusu ve kas ile ilgili birçok rahatsızlığın iyileştirilme sürecinde çok etkili bir besindir. Bu tür rahatsızlıkta günde yaklaşık 1 kg (çocuklarda yarısı kadar) olmak üzere 6 ay kadar kür şeklinde aralıksız yenmesi çok yararlıdır. Kabak ve balkabağı da aynı ölçüde etkilidir. Ancak bu besinler salatalık gibi sık ve çok tüketilemez!
Baş ağrısı, uyku bozukluğu, yetersiz beslenme, tansiyon, şeker, kolesterol, obezite, aşırı zayıflık, aşırı terleme, saç-tırnak-deri hasarı ve zayıflığı, … gibi birçok rahatsızlıkta günde 3-4 tane orta boy salatalık tavsiye edilir.
Sağlıklı gebelik ve sağlıklı anne sütü için yine günlük salatalık yenmesi önerilir.
Tüm yeşil yapraklı bitki ve birçok meyve sebzede olduğu gibi süt ve süt ürünleri ile birlikte yendiğinde besin değeri oldukça düşer. Rendelemek, minik doğramak, suyunu sıkmak da besin değerini azaltır. Meyve şeklinde ısırarak ya da büyük parçalara bölerek yenmelidir. Pişirilmez. Vitamin, mineral, enzim açısından turşusunun besin değeri azdır! Bununla birlikte aşağıda tarifini yazdığım doğal fermente salatalık turşusu da sindirim sağlığının iyileştirilmesi açısından çok önemlidir!
Salatalığın kendi içindeki çekirdeğinde çok sağlıkı E vitamini ve biotin bulunur. Bu nedenle ; başka bir yağ ile kullanılması önerilmez. Yani salatası yerine ısırarak ya da salatanın üzerine yağ eklenmeden yenmesi daima daha yararlıdır.
Biotin güzellik vitamini olarak anılır. Biotin ; bir çok hücre türü, göz, saç, tırnak ve teni beslemesinin yanı sıra E vitaminin de hücre içinde sağlıklı işleyişine katkıda bulunur. Yani sağlıklı, genç ve güzel kalmanın sırrı salatalığı günlük beslenmemize katmamızdan geçiyor!
Salatalık alerjisi olan ya da salatalık sevmeyen kişi salatalık ile benzer besin içeriğine sahip ıspanak, semiz otu, su kabağı ya da balkabağını yiyebilir. Kışın salatalık yerine yine çeşitli kabak türü ile beslenmek mümkündür. Önerim bunları da dönüşümlü yemenizdir.
Önemli Uyarı : Bebeklere ek gıdaya başlanırken alerji testi yapılması çok önemlidir. Başlıca bebek ölümleri arasında alerjik tepkiler önemli bir yere sahiptir. Bu nedenle sayfadaki tarifler uygulanırken ya da daha sağlıklı beslenme için bebek, çocuk, yetişkn olsun alerji testi yaptırılması çok önemlidir.
Fermente Salatalık Turşusu (Turşu Mayası) Tarifi :
5 lt.lik cam kavanoz
2,5-3 kg salatalık
1 salkım siyah ya da sarı üzüm
Yeterince ılık su
1,5 çorba kaşığı turşuluk tuz
Salatalıkları yıkayıp plastik ya da tahta bıçak veya çatal ile bir kaç yerinden delin. Üzümleri yıkayıp elinizle ezerek salkımıyla birlikte kavanoza koyup, salatalıkları yerleştirin, üzerini geçinceye dek su ile doldurun. Su kaynamış ılımış da olabilir. Kavanozun ağzını kapakla kapatmadan yalnızca ince bir bez (tülbent, bone vb.) ile örtün. Suyun taşacağını düşünerek kavanozun altına bir tepsi koyabilirsiniz. Ertesi gün üzeri barlanmaya başlayacaktır. Düzenli olarak günde 1 kez bu barlanan tabakayı temiz bir tahta /plastik kaşıkla tekrar suya karıştırın. İkinci gün dolunca 1 tatlı kaşığı kaya tuzu ekleyin. Bu şekilde salatalıklar sararıncaya dek ılık ortamda 3-4 gün bekletin.Sıcak havada daha çabuk sararabilir. Sararması tamamlanınca 1,5 çorba kaşığı tuzu katıp buzdolabına ya da serin bir yere koyabilirsiniz. Arada bir suyun üzerinde oluşan barlanmayı (kahm mayası) temiz bir kaşıkla turşunun suyuna karıştırın. Ülkemizde pek çok yerde turşunun üzerindeki bu barlanma dediğimiz maya alınıp atılıyor maalesef! Ancak; turşuyu asıl fermente eden yani sağlıklı turşu yapan bu orijinal mayadır! Bizim kültürümüzde olmayan "barlanmayı önleme ya da temizleme işlemi" nereden bize bulaştırıldı bilmiyorum! Mide, bağırsak ve tüm sindirim sistemi için yararlı olan bakterileri oluşturacak olan bu mayayı atıyor ve yeterince fermente olmamış turşuyu yiyoruz! Ve ayrıca; turşu kurulurken bu mayalanmanın oluşabilmesi için tuz önden katılmaz. Tuz turşuya daha sonra katılır ve sonra turşu buzdolabına ya da serin bir yere konur. Bu turşuya limon, sirke ya da başka bir bitki katılmaz! Bu size tarifini verdiğim turşu "aşılama turşusudur" yani "turşu mayasıdır". Buzdolabına kaldırdığınız bu turşunun tadı diğerlerinden daha sade ve salatalıklar biraz erimiş şekildedir.
Bu turşu bitmeye yakın içindeki salatalıkları başka bir kavanoza alıp, turşu kavanozunu mutfakta ılık bir ortama alıp, yeniden içerisine salatalık ekleyip, üzerine yine ılık su koyup tekrar turşu yapabilirsiniz. Yine sararma için bir kaç gün beklettikten sonra tuzunu 1 çorba kaşığı ekleyip buzdolabına kaldırabilirsiniz. Ya da bu maya yaptığınız turşusunun suyundan 1 çay bardağı ölçüsünde ayırıp yeniden yapacağınız turşunun suyuna ekleyebilir ve yeniden mayalandırabilirsiniz. Ben ana turşumun suyunu asla dökmeden yaklaşık bir yıl boyunca sürekli onun üzerine turşu kurarak devam ettiriyorum. Yaz gelince de tekrar yeniden elimdeki maya ile tazeliyorum. Yani ekmeğin mayası gibi düşünün. Başta sindirim sisteminiz olmak üzere tüm sağlığınızı düşünüyorsanız turşularınızı bu şekilde kurabilirsiniz.
İsterseniz bu turşu mayasından ekleyerek kendinize mor lahana, lahana, biber, patlıcan, fasulye, havuç ne isterseniz turşu yapabilirsiniz. Önemli olan bu mayayı kullanmaktır. Bir de eğer turşuya limon, sirke, sarımsak katacaksanız (ki; bunları da çok az yalnızca tat vermek için katın) turşunuz sararıncaya dek bu ürünleri katmayın! Eklediğiniz bu ürünler turşunuzun tam fermente olmasını önler! Turşunuz sağlıklı bir turşu olmaktan çıkar, yalnızca damak tadı olan bir ürüne dönüşür.
Ben sebzeleri fermente etmek (doğal bir şekilde pişirmek), sağlıksız yan etkilerini azaltmak, sindirimlerini daha kaliteli yapmak için bu sizlere tarifini verdiğim turşu mayası ile fermente ediyorum. Örneğin mor lahanayı asla çiğ olarak salata yapmam. İçine limon, sirke ya da başka bir bitki koymaksızın mor lahana turşusu yapıyorum. Patlıcan çiğ olarak pek sağlıklı bir sebze değildir. Özellikle bağırsaklarda yan etkileri fazladır. Çabuk basur (hemeroid) yapar! Onu, havucu, fasulyeyi yani turşu olabilecek tüm sebzeleri önce turşu yapıyor öyle yemek ya da salata olarak kulllanıyorum. Çok daha lezzetli ve çok daha yararlı oluyor. Tabi turşu yaparken de Ay Takviminden yararlanmak önemli. Turşuyu Ay'ın ilk dördün fazı ile son dördün arasındaki dönemde yapmak daha verimli sonuç almanızı sağlıyor. Ve ayrıca; ferment ürünleri yaparken elinizle yapın. Eldiven kullanmayın. Fermente işleminde elinizin frekansı önemlidir. Bundan dolayı da kendi ürünlerinizi kendiniz yapmaya önem verin derim!
Saygıyla, ilgiyle, keyifle...
Senanperia
